मुखपृष्ठम् · ⬆ शास्त्रीयविषयाः

परिभाषाः

विविधशास्त्रकारैः निरूपिताः परिभाषाः अत्र सङ्गृह्यन्ते।

परिभाषाः

संज्ञा	परिभाषा	मूलम्
अवच्छेदकः	अन्यूनातिवृत्तिधर्मोऽवच्छेदकः ।	रसगङ्गाधरः — प्रथममाननम् — काव्यलक्षणम्
आकाङ्क्षा	प्रतिपत्तुः जिज्ञासा (त०भा०)।	काव्यप्रकाशः — द्वितीयः उल्लासः
	प्रतीतिपर्यवसानविरहः आकाङ्क्षा (सा०द०)।	काव्यप्रकाशः — द्वितीयः उल्लासः
परिकरश्लोकः	उपस्थापितस्य सिद्धान्तस्य सविस्तरोक्तिः	ध्वन्यालोकः — प्रथम उद्योतः — कारिका १३ (ध्वनिलक्षणम्)
प्रतिभा	अपूर्ववस्तुनिर्माणक्षमा प्रज्ञा (लोचनम्)	ध्वन्यालोकः — प्रथम उद्योतः — कारिका ६ (प्रतिभाविशेषः)
	नवनवोन्मेषशालिनी (काव्यमीमांसा)	ध्वन्यालोकः — प्रथम उद्योतः — कारिका ६ (प्रतिभाविशेषः)
	कारयित्री भावयित्री प्रतिभा (राजशेखरः)	ध्वन्यालोकः — प्रथम उद्योतः — कारिका ६ (प्रतिभाविशेषः)
	शक्तिः कवित्वबीजरूपसंस्कारविशेषः (मम्मटः)	ध्वन्यालोकः — प्रथम उद्योतः — कारिका ६ (प्रतिभाविशेषः)
भक्तिः	भज्यते सेव्यते पदार्थेन प्रसिद्धतयोत्प्रेक्ष्यते इति भक्तिर्धर्मोऽभिधेयेन सामीप्यादिः ।	ध्वन्यालोकः — प्रथम उद्योतः — कारिका १
भाक्तः	अभिधाव्यापारजन्यप्रतिपत्तिविषयस्य मुख्यार्थस्य पदान्तरेण साकमन्वयतात्पर्यस्य बाधे, तत्सम्बन्धे, रूढितः प्रयोजनाद्वा, अन्योऽर्थो गुणवृत्तया प्रतीतिविषयो भवति सोऽर्थः भाक्तः ।	ध्वन्यालोकः — प्रथम उद्योतः — कारिका १
महाकविः	प्रतीयमानानुप्राणितकाव्यनिर्माणनिपुणप्रतिभाभाक् ।	ध्वन्यालोकः — प्रथम उद्योतः — कारिका ४ (प्रतीयमानार्थः)
योग्यता	पदार्थानां परस्परसंसर्गे बाधाभावः (तर्क०) ।	काव्यप्रकाशः — द्वितीयः उल्लासः
	अर्थबाधाविरहस्तु योग्यता (सा०द०) ।	काव्यप्रकाशः — द्वितीयः उल्लासः
रमणीयता	लोकोत्तराह्लादजनकज्ञानगोचरता।	रसगङ्गाधरः — प्रथममाननम् — काव्यलक्षणम्
लावण्यम्	मुक्ताफलेषु च्छायायास्तरलत्वमिवान्तरा । प्रतिभातियदङ्गेषु तल्लावण्यमिहोच्यते ॥	ध्वन्यालोकः — प्रथम उद्योतः — कारिका ४ (प्रतीयमानार्थः)
सङ्ग्रहश्लोकः	सविस्तरं लिखितस्य विषयस्य सङ्ग्रहः	ध्वन्यालोकः — प्रथम उद्योतः — कारिका १३ (ध्वनिलक्षणम्)
सन्दर्भः	विषयो विशयश्चैव पूर्वपक्षस्तथोत्तरम् । निर्णयश्चेति पञ्चाङ्गं शास्त्रेऽधिकरणं विदुः ॥	रसगङ्गाधरः — प्रथममाननम् — मङ्गलाचरणम्
सन्निधिः	अव्यवधानेन अन्वयप्रत्योग्युपस्थितिः (तर्क०) ।	काव्यप्रकाशः — द्वितीयः उल्लासः
	पदानाम् अव्यवधानं सन्निधिः (आसत्तिः वा) (सा०द०) ।	काव्यप्रकाशः — द्वितीयः उल्लासः