सामग्रीं त्यजन्तु

मुखपृष्ठम् · ⬆ अलङ्कारः

अर्थान्तरन्यासः

लक्षणम्

सामान्यं वा विशेषो वा तदन्येन समर्थ्यते ।
यत्र सोऽर्थान्तरन्यासः साधर्म्येणेतरेण वा ॥ (का०प्र० १०)
उक्तिरर्थान्तरन्यासः स्यात्सामान्यविशेषयोः । (कु०)

विशेषस्य (विशिष्टघटनायाः) सामान्येन (सामान्यनियमेन) समर्थनम्, सामान्यस्य वा विशेषेण । "हि", "खलु" इति प्रायः । काव्यलिङ्गे तु हेतुः, न सामान्यविशेषभावः ।

उदाहरणानि

हनूमानब्धिमतरद्दुष्करं किं महात्मनाम् । (कु०)
हनुमतः समुद्रतरणं (विशेषः) "महात्मनां किं दुष्करम्" (सामान्यम्) इति समर्थितम् ।

अनन्तरत्नप्रभवस्य यस्य हिमं न सौभाग्यविलोपि जातम् ।
एको हि दोषो गुणसन्निपाते निमज्जतीन्दोः किरणेष्विवाङ्कः ॥ (कुमार० १।३)
हिमालये हिमस्य दोषत्वाभावः (विशेषः) "एकः दोषः गुणसमूहे निमज्जति" (सामान्यम्) इति समर्थितः ।

सन्दर्भाः