मुखपृष्ठम् · ⬆ अलङ्कारः

प्रतिवस्तूपमा

लक्षणम्

प्रतिवस्तूपमा तु सा ।
सामान्यस्य द्विरेकस्य यत्र वाक्यद्वये स्थितिः ॥ (का०प्र० १०)
प्रतिवस्तूपमा सा स्याद्वाक्ययोर्गम्यसाम्ययोः ।
एकोऽपि धर्मः सामान्यो यत्र निर्दिश्यते पृथक् ॥ (सा०द० १०)
वाक्ययोरेकसामान्ये प्रतिवस्तूपमा मता । (कु०)

उपमेयवाक्ये उपमानवाक्ये च एकः एव साधारणधर्मः भिन्नशब्दाभ्यां द्विः उच्यते । वाचकः (इव) नास्ति – सादृश्यं गम्यते ।

उदाहरणानि

तापेन भ्राजते सूरः शूरश्चापेन राजते । (कु०)
भ्राजते – राजते: एकः एव धर्मः (शोभनम्) शब्दभेदेन ।

सिंहः शौर्येण शोभते, नृपः पराक्रमेण विराजते ।