मुखपृष्ठम् · ⬆ अलङ्कारः

निदर्शना

लक्षणम्

निदर्शना । अभवन्वस्तुसम्बन्ध उपमापरिकल्पकः ॥ (का०प्र० १०)
सम्भवन्वस्तुसम्बन्धोऽसम्भवन्वापि कुत्रचित् ।
यत्र बिम्बानुबिम्बत्वं बोधयेत्सा निदर्शना ॥ (सा०द० १०)
वाक्यार्थयोः सदृशयोरैक्यारोपो निदर्शना । (कु०)

द्वयोः वाक्यार्थयोः असम्भवः अभेदसम्बन्धः उक्तः, सः सादृश्ये पर्यवस्यति – "यत् इदं, तत् तत्" । रूपके पदार्थयोः अभेदारोपः, निदर्शनायां वाक्यार्थयोः ।

उदाहरणानि

यद्दातुः सौम्यता सेयं पूर्णेन्दोरकलङ्कता । (कु०)
दातुः सौम्यता एव पूर्णचन्द्रस्य निष्कलङ्कता – असम्भवः अभेदः सादृश्यं बोधयति ।

क्व सूर्यप्रभवो वंशः क्व चाल्पविषया मतिः ।
तितीर्षुर्दुस्तरं मोहादुडुपेनास्मि सागरम् ॥ (रघु० १।२)
अल्पमत्या रघुवंशवर्णनम् उडुपेन सागरतरणम् इव – उत्तरार्धे निदर्शना (पूर्वार्धे विषमम्) ।