श्लेषः¶
लक्षणम्
वाच्यभेदेन भिन्ना यद्युगपद्भाषणस्पृशः ।
श्लिष्यन्ति शब्दाः श्लेषोऽसावक्षरादिभिरष्टधा ॥ (का०प्र० ९)
श्लिष्टैः पदैरनेकार्थाभिधाने श्लेष इष्यते । (सा०द० १०)
नानार्थसंश्रयः श्लेषः वर्ण्यावर्ण्योभयाश्रितः । (कु०)
एकेनैव शब्देन युगपद् अनेके अर्थाः अभिधीयन्ते । द्विविधः – सभङ्गः (पदच्छेदभेदेन), अभङ्गः (अनेकार्थकपदेन) । मम्मटः अर्थश्लेषम् अपि (का०प्र० १०) निरूपयति – स पर्यायशब्देऽपि तिष्ठति ।
उदाहरणानि
कादम्बरीरसज्ञानामाहारोऽपि न रोचते ।
कादम्बरी – बाणस्य कथा, मदिरा च ।
सर्वदो माधवः पायात् स यो गङ्गामदीधरत् । (का०प्र० ९)
विष्णुपक्षे शिवपक्षे च – विवरणं सभङ्गश्लेषे द्रष्टव्यम् ।
सन्दर्भाः¶
- स्फुरत्कलालापविलासकोमला करोति रागं हृदि कौतुकाधिकम् — कादम्बरी — मङ्गलाचरणम्, कथाप्रशंसा, कविवंशवर्णनम्
- हरन्ति कं नोज्ज्वलदीपकोपमैर्नवैः पदार्थैरुपपादिताः कथाः — कादम्बरी — मङ्गलाचरणम्, कथाप्रशंसा, कविवंशवर्णनम्