प्रतीपम्¶
लक्षणम्
आक्षेप उपमानस्य प्रतीपमुपमेयता ।
तस्यैव यदि वा कल्प्या तिरस्कारनिबन्धनम् ॥ (का०प्र० १०)
प्रतीपमुपमानस्योपमेयत्वप्रकल्पनम् । (कु०)
प्रतीपम् = विपरीतम् । प्रसिद्धम् उपमानम् उपमेयत्वेन कल्प्यते, उपमानस्य तिरस्कारः वा – उपमेयस्य उत्कर्षः व्यज्यते ।
उदाहरणानि
त्वल्लोचनसमं पद्मं त्वद्वक्त्रसदृशो विधुः । (कु०)
पद्मं नेत्रसदृशम्, चन्द्रः मुखसदृशः – उपमानानि उपमेयत्वेन ।
तव मुखे सति चन्द्रेण किं प्रयोजनम् ?
(उपमानस्य तिरस्कारः)